Akbelen Ormanı çevresindeki 679 parsel tarım arazisi için alınan acele kamulaştırma kararı Resmi Gazete’de yayımlandı. Peki, bu karar ne anlama geliyor? Kamulaştırmadan farkı ne ve mülk sahiplerini nasıl bir süreç bekliyor? Avukat İsmail Hakkı Atal Mabolla Medya’ya anlattı.
Muğla’nın Milas ilçesine bağlı İkizköy Mahallesi’nde, Akbelen Ormanı çevresindeki 679 parsel tarım arazisi için alınan acele kamulaştırma kararı, Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdi. Karar, linyit madeni sahasının genişletilmesi amacıyla alındı.
Bu karar, yalnızca bölgedeki mülk sahiplerini değil, acele kamulaştırmanın Türkiye’de nasıl ve ne sıklıkla kullanıldığına dair süregelen hukuki tartışmaları da yeniden gündeme taşıdı. Çünkü acele kamulaştırma, hukuken istisnai bir yöntem. Ancak son yıllarda özellikle enerji ve maden projelerinde rutin bir araç haline geldiği eleştirileri yapılıyor.
Peki, acele kamulaştırma ne demek? Kamulaştırmadan farkı ne? Bundan sonra süreç Milas için nasıl işleyecek?
Tüm bu soruları, avukat İsmail Hakkı Atal’a sorduk.
ACELE KAMULAŞTIRMA KARARI NE ANLAMA GELİYOR?
“Acele Kamulaştırma işlemi Kamulaştırma Kanununun 27. Maddesine göre yapılıyor. Kanunun 27. Maddesine göre eski sistemde sadece savaş -seferberlik gibi hallerde yapılabilen acele kamulaştırma yeni sistemde Cumhurbaşkanına geniş bir yetki veriyor. Kanunun 27. Maddesi şöyle: ‘3634 sayılı Milli Müdafaa Mükellefiyeti Kanununun uygulanmasında yurt savunması ihtiyacına veya aceleliğine Cumhurbaşkanınca karar alınacak hallerde veya özel kanunlarla öngörülen olağanüstü durumlarda gerekli olan taşınmaz malların kamulaştırılmasında kıymet takdiri dışındaki işlemler sonradan tamamlanmak üzere ilgili idarenin istemi ile mahkemece yedi gün içinde o taşınmaz malın 10’uncu madde esasları dairesinde ve 15’inci madde uyarınca seçilecek bilirkişilerce tespit edilecek değeri, idare tarafından mal sahibi adına 10’uncu maddeye göre yapılacak davetiye ve ilanda belirtilen bankaya yatırılarak o taşınmaz mala el konulabilir’ Böylece neyin acele olabileceğine karar verme yetkisi yasayla belirlenmiş hiçbir nesnel kritere tabii olmaksızın Cumhurbaşkanında”
679 PARSEL GİBİ GENİŞ BİR ALAN İÇİN ACELE KAMULAŞTIRMA HUKUKA UYGUN MU?
“Bu kadar geniş bir alanda hiçbir kamusal gereklilik olmaksızın ve bilimsel, hukuki dayanakları olmayan tamamen subjektif ölçülere daha doğrusu tamamen sermayenin ihtiyaçlarına göre acele kamulaştırma kararı alınması hukuka aykırı. Yukarıda belirttiğim Kanununun 27. maddesi ‘Aceleliğine Cumhurbaşkanınca karar alınacak hallerde’ demek suretiyle şeklen kanuna uygun gözüken bir acele kamulaştırma yetkisi vermiş olsa da, hukukun ulusal ve evrensel ilkesi olan normlar hiyerarşisine göre alt norm üst bağlayıcı norma aykırıysa, hukuk sisteminde şeklen var olan bir kanun maddesi dahi olsa uygulanamaz. Nitekim Kamulaştırma Kanununun 27. Maddesi, üst bağlayıcı norm olarak mülkiyet hakkını güvenceye alan Anayasanın 35. Maddesi ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesine Ek 1 no’lu protokolün 1. Maddesine aykırıdır. Ve bu sebeple Cumhurbaşkanına istediği yerde acele kamulaştırma yetkisi veren Kamulaştırma Kanununun 27. Maddesi ve bu maddenin dayanak yapılması hukuka aykırıdır.
Akbelen, Karacahisar ve Çamköy’ün altından Bodrum’un su kaynakları geçiyor. 2014 yılında Hacettepe Üniversitesi Jeoloji Mühendisliği bölümünün verdiği rapora göre, buradaki kömür yatakları çıkarılacak olursa Bodrum ve Milas’ın suyu kesilecek. Bu durumda Kamulaştırma Kanununun 27. maddesine göre yeraltı su havzaları ve tarım toprakları olan bölgede acele kamulaştırma yapılması Su Havzalarının Korunmasına ilişkin mevzuata ve Toprak Koruma Kanununa da aykırı. Bu yönden de normlar hiyerarşisine göre kendinden önce çıkan kanunlara aykırı olan kamulaştırma kanununun 27. maddesinin uygulama kabiliyeti yok.”
MÜLK SAHİPLERİ HANGİ DAVALARI AÇABİLİR?
Mülk sahipleri bu karara karşı 30 gün içinde Danıştay’da acele kamulaştırmaya ilişkin Cumhurbaşkanı Kararının iptali davası ve Muğla İdare mahkemesinde “Acele kamulaştırmaya ilişkin kamu yararı kararının iptali” davalarını açabilirler.
KARAR İPTAL EDİLİRSE VE ARAZİYE FİİLEN EL KONULMUŞSA NE OLUR?
Acele kamulaştırma iptal edilirse bu durumda “Olağan kamulaştırma” prosedürü işlemeye başlıyor ve Milas Asliye Hukuk mahkemelerinde idare tarafından açılacak “kamulaştırma ve bedel tespiti” davaları yürüyecek. Ancak AKP’nin yasada yaptığı değişiklikle “Olağan kamulaştırma” davalarında verilen kamulaştırma – el koyma kararları kesin ve kamulaştırma yönünden istinaf edilemiyor.
Sadece verilen kamulaştırma bedeli yönünden değer tespitine itiraz edilebiliyor, istinaf mahkemesine götürülebiliyor. Burada şu hususun üzerinde durmak gerek; Danıştay’daki “Acele kamulaştırma iptal davası” sadece acele kamulaştırmayı iptal ederek süreci geciktirebilir. Kamulaştırmanın tamamen iptal edilmesi Muğla İdare mahkemesinde açılacak “Kamu yararı kararı” iptal davalarının kazanılmasına bağlı.”
